• Wszystko o akordeonie

  • Wywiady

  • Relacje z koncertów

  • Recenzje płyt

  • Sprzęt

Polski Portal Akordeonowy

akordeon.pl

Transpozycja

Transpozycja, czyli  przeniesienie  utworu  do  innej  tonacji  (przeniesienie o pewien interwał w górę, lub  w  dół), jest  najczęściej  zabiegiem  wymuszonym przez  różne  sytuacje, zdarzające  się  w  praktyce  wykonawczej, n.p. :

-  rozpiętość  skali  utworu  jest  nieodpowiednia  dla  wokalisty

-  w  zespole  następuje  zmiana  instrumentu  solowego  na  instrument  o  innym stroju, n.p. klarnet (o stroju B)  zastępujemy  saksofonem  altowym (o stroju  Es),

-  dysponujemy  melodią  napisaną  na  saksofon  i  chcemy  rozpisać  ją  na  inne instrumenty  zespołu  (powodem - jak powyżej - są  różne  stroje  instrumentów),

-  oryginalna  tonacja  jest  zbyt  trudna  dla  amatora, lub  początkującego instrumentalisty.

Najprostszym, i  chyba  najczęściej  stosowanym, sposobem  transpozycji  jest  - jak  wspomniano  powyżej  -  przeniesienie  wszystkich  dźwięków  utworu  o  pewien  interwał. Z  kilku  powodów  odradzam  robienie  tego  ręcznie :  jest  to  czasochłonne, łatwo  o  pomyłki, duże  kłopoty  sprawia  właściwe  spacjowanie  w  ramach  taktu  i  rozmieszczenie   całkowitej  ich  liczby  w  linii, nuty  pisane  wyglądają  gorzej  i  są  mniej  czytelne  niż  drukowane. Namawiam  natomiast  do  opanowania  obsługi  dowolnego  edytora  (programu  do  pisania  nut), bo  wynikają  z  tego  same  korzyści :  szanse  na  pomyłki  są  znikome, bo  najpierw  przepisujemy  z  pierwowzoru  i  redagujemy  utwór  w  tonacji  pierwotnej  a  następnie  kilkoma  kliknięciami  myszki  dokonujemy  transpozycji  a  na  koniec  drukujemy.

W  pewnych  przypadkach  transpozycji  o  pół  tonu, t.zn. gdy  nazwa  tonacji  zaczyna  się  od  tej  samej  litery  (n.p. Cis - C, Des - D, E - Es, Fis - F, Ges - G, H - Hes, czyli B), nie  musimy  nut  przepisywać, bo  wystarczy  na  początku  linii  przykleić  karteczkę  z  dorysowanymi  odpowiednimi  znakami  chromatycznymi  (n.p.  przy  transpozycji  Des - D  zasłaniamy  bemole  karteczką  z  dwoma  krzyżykami).

Innym, i  raczej  rzadko  stosowanym, sposobem  transpozycji  jest  użycie  odpowiedniego  klucza, który  działa  analogicznie  jak  w.w. karteczki  przyklejane, czyli  nie  wymaga  przepisywania  nut. Wymaga  natomiast  umiejętności  biegłego  czytania  nut  w  danym  kluczu.

Codziennym  przykładem  takiej  transpozycji  są  nuty  typu  fortepianowego, mające  klucz  wiolinowy  dla  prawej  ręki  i  basowy  dla  lewej.

Istotą  w.w.  i  wszystkich  innych  kluczy  jest  umiejscowienie  na  pięciolinii dźwięku  bazowego.

W  kluczu  wiolinowym  (zwanym  kluczem  "g")  dźwiękiem bazowym  jest  "g1"  (w  oktawie  razkreślnej)  leżący  na  drugiej  linii, czyli  na  tyle  nisko, że  mamy  dużo  miejsca  na  pisanie  coraz  wyższych  dźwięków.

W  kluczu  basowym  (zwanym  kluczem  "f")  mamy  sytuację  odwrotną, bo  dźwiękiem  bazowym  jest  "f"  (w  oktawie   małej)  leżący  na  czwartej  linii, czyli  na  tyle  wysoko, że  mamy  dużo  miejsca  na  pisanie  coraz  niższych  dźwięków.

Następnymi, często  używanymi  kluczami  (zwłaszcza  w  muzyce  chóralnej), są  klucze  altowy  i  tenorowy. Położenie  ich  dźwięków  bazowych  (patrz  poniżej)  wynika  z  rozpiętości  odpowiednich  rodzajów  skali  głosu  ludzkiego. Oprócz  wspomnianego  zastosowania, w  kluczu  altowym  pisane  są  nuty  na  altówkę  a  w  kluczu  tenorowym  na  wiolonczelę, puzon  i  fagot.

Omawiane  4  klucze  i  ich  dźwięki  bazowe  pokazuje  poniższa  ilustracja :

alt

Klucz  altowy  stosujemy  przy  transpozycji  o  sekundę  w  górę, n.p. C - D, lub  Des. W  tym  przykładzie  na  początku  linii  przyklejamy  karteczkę  z  dorysowanym  kluczem  i  dwoma  krzyżykami, lub  pięcioma  bemolami. W  razie  potrzeby  stosujemy  przenośnik  oktawowy.

Do  wyjaśnienia  wykorzystamy  powyższą  ilustrację :

-  w  kluczu  wiolinowym  na  drugiej  linii  mamy  dźwięk  "g1"

-  chcemy  transponować  C - D  nie  przepisując  nut, czyli  nuta  na  drugiej  linii  ma  zabrzmieć  jak  "a1"

-  popatrzmy  teraz  na  klucz  altowy  -  na  trzeciej  linii  mamy  "c1", czyli  na  drugiej  jest  "a"  (w  oktawie  małej, czyli  niższej)  a  ponieważ  nam  chodzi  o  "a1", to  musimy  dodatkowo  dorysować  przenośnik  oktawowy  "w  górę".

Analogicznie  postępujemy  przy  poszukiwaniu  klucza  do  transpozycji  o  inne  interwały.

I  tak :

-  klucza  tenorowego  używamy  do  transpozycji  o  sekundę  w  dół

-  klucza  basowego  używamy  do  transpozycji  o  tercję  w  górę

-  klucza  sopranowego  (ilustrację  podano  poniżej)  używamy  do  transpozycji  o  tercję  w  dół

-  klucza  mezzosopranowego  (ilustracja  poniżej)  używamy  do  transpozycji  o  kwartę  w  górę

-  klucza  barytonowego  (ilustracja  poniżej)  używamy  do  transpozycji  o  kwartę  w  dół.

alt

Do  transpozycji  o  większe  interwały, czyli  o  kwintę, sekstę  i  septymę  wykorzystujemy  odpowiednio  w.w.  transpozycje  o  kwartę, tercję  i  sekundę  wraz  z  odpowiednimi  przenośnikami  oktawowymi  (n.p. kwinta  w  górę = kwarta  w  dół + przenośnik  oktawowy  "w  górę"  i  t.d.).