• Wszystko o akordeonie

  • Wywiady

  • Relacje z koncertów

  • Recenzje płyt

  • Sprzęt

Polski Portal Akordeonowy

akordeon.pl

Podkładanie akordów pod melodie

Gdy  mamy  nuty  bez  podkładu harmonicznego, to najpierw przesłuchajmy  kilkakrotnie  melodię, by  wczuć  się  w  jej  "barwę  harmoniczną" a potem - stosownie do  linii  melodycznej - starajmy  się  zastosować  t.zw.  „triadę  harmoniczną”, t.zn. akordy  zbudowane  na  1, 4  i  5-tym  stopniu  danej  gamy. Są to - odpowiednio - tonika (T), subdominanta (S), dominanta (D), n.p. w  gamie  C-dur  są  to  akordy C  (dźwięki  c, e, g), F  (dźwięki  f, a, c), G  (dźwięki  g, h, d), lub  G7  (g, h, d, f) a w równoległej gamie  a-moll  są  to  akordy a (dźwięki  a, c, e), d  (dźwięki  d, f, a), E  (dźwięki  e, gis, h), lub  E7  (e, gis, h, d). Przypomnijmy - litera  duża  to  akord  dur, mała - akord  moll)

Stosownie do  linii  melodycznej  -  t.zn. sprawdzamy  czy  kolejne  dźwięki  melodii należą  do  któregoś  z  akordów  triady  (nie  jest  to  jednak  warunek  bezwzględny, o czym  będzie  mowa  poniżej).

Przypomnijmy  też, że  -  w  gamie  C-dur  -  trójdźwięk  zbudowany

na  2  stopniu  to  akord  d  (d, f, a)

na  3  stopniu  to  akord  e  (e, g, h)

na  6  stopniu  to  akord  a  (a, c, e)

na  7  stopniu  to  akord  Hzm  (h, d, f)

Popatrzmy na przykład znanej piosenki i akordy w górnym wierszu :

alt

W  tonacji  F-dur  nuty  w  pierwszych  dwóch  taktach  należą  do  akordu  F, w  następnych  czterech - do  C7, w  ostatnich  dwóch  1 i 2-wolty  -  do  F. Występują  tu  wprawdzie  tony  nie  należące  bezpośrednio  do  akordu, ale  nie  kolidują  z  jego  brzmieniem (w  drugim  takcie  g  jest  noną  akordu  F, zaś  w  szóstym  takcie  d  jest  noną  akordu C7  i  jako  takie  nie  stanowią  dysonansu). W  drugiej  części  jest  podobnie.

Jak  widać, użyto  w  tym  przykładzie  tylko  akordów  z  "triady"  -  F, B, C7.

Teraz - zależnie  od  indywidualnego  gustu - podkład  harmoniczny  można  wzbogacić (patrz  akordy  podano  w  dolnym  wierszu).

Skąd  akurat  takie  a  nie  inne  akordy ?

Wykorzystano  tu - ale  również  stosownie do  linii  melodycznej -  t.zw. "pokrewieństwo  tonacji"  a  więc  i  akordów.

Pomijając  teoretyczne  uzasadnienie, praktyczna  reguła  jest  taka :

-  dla  danego  akordu  pokrewnymi  są  wszystkie  odległe  o  tercję  małą, lub wielką, zarówno  w  górę, jak  i  w  dół.

Nazwijmy to "pokrewieństwem  tercjowym"  (tylko na  użytek  tego  opracowania, bo  nie  jest  to  termin  podręcznikowy).

I  tak  n.p. dla  akordu  F  pokrewnymi  są  akordy :  D, d, Des, des  oraz  A, a, As, as.

Łącznie  więc, ze  wspomnianą  triadą  (w  której  mamy stosunek  kwarty  i  kwinty), otrzymujemy  zbiór  conajmniej  11  akordów  do  wykorzystania  w  danym  miejscu melodii  (conajmniej, bo  są  jeszcze  inne, zaawansowane  możliwości, których  tutaj nie  omówimy).

Innymi  słowy, nie  popełniamy  błędu  jeśli  kolejne  akordy  będą  odległe  od  siebie o  kwartę, kwintę, tercję  małą, lub  wielką, zarówno  w  górę, jak  i  w  dół  (wyjątek stanowią  t.zw. pochody  chromatyczne, o  których  mowa  poniżej).

Wróćmy do  przykładu  - w  pierwszej  części  wszystkie  nutki  leżą  w  poszczególnych akordach, kolejne  pokrewieństwa  to - tercjowe  a  potem  kwartowe. W 6-tym  takcie  mamy  nowość, akord "wypełniający"  (nie  jest  to  termin  podręcznikowy). W  amatorskim  wykonaniu  może  być  E7  i  też  równie  dobrze  brzmi. Dlaczego ?  Bo  jak  w  prawej  ręce  zagramy  akord  e-gis-d  a  w  basie  "c", to  mamy akord  C+, natomiast  "e"  w  basie  daje  akord  E7. Analogiczną  sytuację  mamy  w  2-gim  takcie  drugiej  części  (profesjonalista  pewnie napisałby  tam  F+  zamiast  A7).

W  tej  części  mamy  inną  nowość -  "pochód  chromatyczny" akordów w dół  F, E, Es, d   -  jako  przejście  do  akordu  odleglego  o  tercję  (z  F  do  d). Stosuje  się  szczególnie  jako  "wypełnienie  pustego  taktu", lub  wskazuje  na  to  linia  melodyczna. Analogicznie  -  w  razie  potrzeby  stosujemy  pochód  w  górę  F, G, Gis, A.

W  7-mym  takcie  drugiej  części  niektórzy  wykonawcy  grają  "fis"  -  wtedy  zamiast d  zagramy  D7. W  ostatnim  "pustym"  takcie  1-szej  wolty  tej  części  akord  C7 (albo  C+)  jest  wprowadzeniem  do  F  i  przerywa  monotonię, natomiast  w  2-giej  wolcie, kończącej utwór, w  przedostatnim  takcie  można  dać  F, F, C7  a  w  ostatnim  -  oczywiście  F.

Przy  metrum  3/4  i  umiarkowanym, lub  szybkim  tempie, z  oczywistego  względu należy  unikać  stosowania  więcej  niż  jednego  akordu. w takcie, natomiast przy metrum 4/4 - nie więcej niż dwóch.

Wróćmy  jeszcze  do  "pochodów  chromatycznych".

W  wielu  utworach  na  zakończenie  frazy  występuje  tonika, lub  dominanta  "ciągnięta"  przez  2  takty, lub  w  ostatnim  takcie  mamy  całotaktową  pauzę. W  takich  przypadkach, dla  wypelnienia  "ciszy", stosuje  się  następujące  pochody -  przykładowo  w  tonacji  F-dur :

F, g7, G#7zm, F, lub  F, g7, F  -  pochód  w  górę, lub  w  dół  (ten  sam  akord  na początku  i  końcu  pochodu) 

B, H7zm, F, lub  B, b, F  -  przejście  z  subdominanty  do  toniki

F, F#7zm, C7  -  przejście  z  toniki  do  dominanty

F, E, F, F#, G, lub  F7, E7, F7, F#7, G7 - przejście  do "sekundy  w  górę".

Dla  wypełnienia  "ciszy"  stosuje  się  też  sekwencję  F, d, g, C7   lub   F, d7, g7, C7.

Zaś  przerwanie  monotonii  uzyskuje  się  np. następująco :

-  zamiast  n.p.  F, F, C7, C7  dajemy  F, F(d), g, C7,   lub F, F(d7), g7, C7

-  zamiast  n.p.  f,  f,  C7, C7  dajemy  f,  f(Des),  b, C7,   lub f,  f(Des),  b6, C7

Przykłady  omawianych  "pochodów"  podaje  ilustracja :

alt

Dobrą  szkołą  harmonii  są  też  kolędy - nie  te  w  łatwym  układzie, lecz  stare  wydania  opracowane  na  fortepian  w  układzie  4-głosowym  (patrz  akordy  w  dolnym wierszu, w  górnym  mamy  tylko  triadę  podstawową).

alt

Tempo  utworu  i  linia  melodyczna  pozwala  na  zastosowanie  nawet  4  akordów w  jednym  takcie.

Na  zakończenie - zróbmy  następujące  ćwiczenie :

w  melodii  (napisanej  pojedynczymi  nutami)  występuje  np.  dźwięk „c”. Zastanówmy się  jakie  akordy  można  podlożyć  do  tego  dźwięku  (w  tym  przypadku  dźwięki składowe  należy  dodawać  w  dół). Poniżej  mamy  zestawienie  (być  może  niekompletne  -  będę  wdzięczny  za  ewentualne  uzupełnienie).

Akordy  proste  (trójdźwięki) :

C         (c, g, e)  (inv) - akord  w  przewrocie

C+       (c, gis, e)  (inv)

c          (c, g, es)  (inv)

a          (c, a, e)  (inv)

F          (c, a, f)

f           (c, as, f)

As        (c, as, es)  (inv)

Akordy  sekstowe :

C6       (c, a, g, e)  (inv) ***

c6        (c, a, g, es)  (inv)

a6        (c, a, fis, e)  (inv)

F6        (c, a, f, d)  (inv) ***

f6         (c, as, f, d)  (inv)

Es6      (c, b, g, es) ***

es6       (c, b, ges, es)

As6      (c, as, f, es)  (inv) ***

Akordy  septymowe :

C7       (c, b, g, e)  (inv)

c7        (c, b, g, es)  (inv) = Es6 ***

a7        (c, a, g, e)  (inv) = C6 ***

F7        (c, a, f, es)  (inv)

F7+     (c, a, f, e)  (inv)

f7         (c, as, f, es)  (inv) = As6 ***

D7       (c, a, fis, d)

d7        (c, a, f, d) = F6 ***

As7      (c, as, ges, es)  (inv)

Des7+ (c, as, f, des)

Akordy  nonowe :

B7/9    (c, b, as, f, d)  (inv)  *

D7/9    (c, a, fis, e, d)  **

Uwagi :

*          - akord  brzmi  ładnie  i  przejrzyście  z  toniką  "b"  przeniesioną  do  lewej  ręki

**        - dźwięki  "e,d"  trzeba  zagrać  kciukiem, lub  tonikę "d" przenieść  do  lewej  ręki

***      - dźwięki  składowe  są  identyczne, lecz  oba  akordy  występują  w  innych  konfiguracjach  (np.  a7  jest  w  drugim  przewrocie  a  C6  w  pierwszym).

A  tak  to  wygląda  na  pięciolinii :

alt